Plan 12 semèn
Objektif: 2 a 4 èdtan pa semèn. Si w gen plis tan, fè plis — men pa sote etap yo. Chak semèn gen yon rezilta konkrè, pa sèlman lekti.
| Semèn | Sa pou w fè | Rezilta konkrè |
|---|---|---|
| 1 | Li Rezo §1–6. Desine yon rezo kay sou papye. | Ou ka eksplike IP, mask, DNS, ak pòtay. |
| 2 | Fè yon kab RJ45. Konfigre yon ti rezo ant de aparèy. | Yon kab ki teste bon, ak de aparèy ki fè ping. |
| 3 | Li Sekirite. Fè tcheklist 20 minit la. | 2FA aktive, modpas chanje, Wi-Fi sekirize. |
| 4 | Defi 1–7 (Web + Kripto). | Omwen 5 defi rezoud ak yon kaye nòt. |
| 5 | Li Kòd §1–6. Fè egzèsis 1–4. | Ou ka ekri yon ti script ou menm. |
| 6 | Bati yon pwojè kòd: kalkilatè pri, konvèti lajan, oswa yon paj wèb. | Yon bagay ki mache epi ou ka moutre l. |
| 7 | Li Sikui. Sèvi ak yon miltimèt. | Ou ka mezire V, R, ak kontinwite. |
| 8 | Bati yon limyè 12 V ak yon LED ak rezistans. Soude yon ti koneksyon. | Yon sikui ki limen san boule. |
| 9 | Li Solè. Kalkile yon sistèm ak kalkilatè a. | Yon lis materyèl ak yon bidjè pou kay ou. |
| 10 | Monte yon ti kit solè (limyè + chaj telefòn). | Yon sistèm ki chaje yon telefòn. |
| 11 | Fè yon pwojè konplè: kamera, Wi-Fi pou yon zòn, atelye chaj, oswa yon robo. | Yon pwojè ki sèvi yon moun oswa yon kominote. |
| 12 | Moutre yon moun sa w aprann. Ekri sa w ta fè pi byen. | Yon nouvo teknisyen nan katye w. |
Si w pa gen anpil tan, fè 20 minit chak jou olye de 3 èdtan yon sèl fwa pa semèn. Memwa a pi bon ak repetisyon kout.
Sèvi ak sit sa a san entènèt
Sit la fèt nèt pou mache offline. Men kijan pou w pataje l:
- Kopye dosye a sou yon kle USB, yon kat SD, oswa yon telefòn.
- Louvri
index.htmlak yon navigatè. Tout paj yo ap mache — pa gen sèvè ki nesesè. - Enprime leson ou vle (Ctrl+P). Fèy enprime yo pa bezwen batri.
- Pataje ak Bluetooth, Wi-Fi Direct, oswa yon lòt kle. Yon sèl kopi ka sèvi yon klas antye.
Gen aplikasyon ki pèmèt ou gen anpil kontni san entènèt: Kiwix (Wikipedia offline), Kolibri (leson pou lekòl), ak Raspberry Pi ki sèvi yon ti sèvè lokal. Yon òdinatè ak yon router ka bay yon klas antye aksè san entènèt.
Tradiktè: kreyòl → nenpòt lang
Sit la ekri an kreyòl ayisyen — se lang prensipal la, epi li rete konsa. Men si yon zanmi, yon elèv oswa yon patnè pa konprann kreyòl, ou ka tradwi paj la nan plis pase 70 lang.
- Klike sou bouton 🌐 Tradwi anba adwat ekran an.
- Chwazi lang ou vle a (pa egzanp Angle, Franse, Panyòl, Arab, Swahili).
- Klike «Tradwi paj la». Se premye fwa a ki bezwen entènèt.
- Pou retounen, klike «Retounen an kreyòl».
Ou dwe klike «Tradwi paj la» sou chak paj. Men chwa lang lan rete, epi tradiksyon an sove — kidonk li parèt vit.
Chak fraz tradwi sove sou aparèy ou. Si w retounen sou menm paj la, menm san koneksyon, tradiksyon an ap parèt touswit. Se yon avantaj pou lekòl ak cybercafé ki pa gen entènèt estab.
Konfidansyalite: tèks paj la voye bay yon sèvis tradiksyon (Google/MyMemory). Pa tradwi paj ki gen modpas, done kliyan, oswa enfòmasyon prive.
Presizyon: se tradiksyon machin. Tèm teknik yo ka pa egzak — pou leson yo, kreyòl la se referans lan.
Kòd ak kòmand yo pa tradwi (se eksprè): yon ping rete ping, yon flag rete menm jan an.
Pwojè selon bidjè w
💸 Prèske gratis
- Laboratwa rezo ak de telefòn + yon router
- Yon paj wèb pou biznis ou (HTML/CSS)
- Script Python pou kalkile yon bagay
- Odit sekirite pwòp kay ou ak tcheklist la
- Reparasyon yon vye aparey pou rekòpere pyès
💰 Ti bidjè
- Miltimèt + fer soude + rezistans + LED
- Kab RJ45 + pens krimpe + testè
- Kit solè 50–100 W pou limyè ak telefòn
- Arduino oswa ESP32 pou premye pwojè otomatik
- Yon robo ki evite obstak (Arduino + HC-SR04)
- Paramèt Wi-Fi pou yon ti biznis
🏗️ Pwojè kominote
- Wi-Fi pou yon lekòl oswa yon bibliyotèk
- Pòs chaj solè pou yon mache
- Kamera sekirite 12 V pou yon boutik
- Pòmpe dlo solè pou yon jaden
- Fòmasyon pou jèn nan katye w
🎓 Pou ale pi lwen
- Yon laboratwa vityèl (VirtualBox) pou teste
- Sètifika gratis: Cisco NetAcad, Google, freeCodeCamp
- Pratike sou TryHackMe / HackTheBox (entènèt)
- Li dokimantasyon ofisyèl (Python, Linux, Arduino)
- Kontribye nan yon pwojè lokal
Glosè tèm teknik
Pifò tèm teknik pa gen yon tradiksyon fiks an kreyòl. Nou bay mo kreyòl la, epi mo angle/fransè a pou w ka chèche plis.
| Kreyòl | Angle / Fransè | Sa li vle di |
|---|---|---|
| Rezo | Network / Réseau | Aparèy ki konekte pou pataje done |
| Adrès IP | IP address | Nimewo idantite yon aparèy sou yon rezo |
| Mask | Subnet mask | Sa ki di ki pati nan IP la se rezo a |
| Pòtay | Gateway | Aparèy ki mennen soti nan rezo lokal la |
| Pakè | Packet | Ti moso done ki vwayaje sou rezo a |
| Pòt | Port | Nimewo ki idantifye yon sèvis sou yon aparèy |
| Sèvè | Server | Òdinatè ki bay sèvis bay lòt aparèy |
| Pare-feu | Firewall | Baraj ki filtre koneksyon yo |
| Chifreman | Encryption | Fè done yo lir san yon kle |
| Anprent / hash | Hash | Yon kod inik pou yon done (pa revèsab) |
| Phising | Phishing | Pyèj pa yon mesaj ki pretann soti nan yon moun ou konfyans |
| Bakap | Backup | Kopi sekirite done ou |
| Vòltaj | Voltage / Tension | Fòs ki pouse kouran (V) |
| Kouran | Current | Kantite chaj k ap pase (A) |
| Rezistans | Resistance | Opozisyon a kouran (Ω) |
| Pouvwa | Power | Enèji pa segond (W) |
| Sikui | Circuit | Chemen kouran elektrik |
| Soude | Soldering | Kole metal ak yon alyaj ki fon |
| Miltimèt | Multimeter | Zouti pou mezire V, A, Ω |
| Tè | Ground / Terre | Chemen sekirite pou kouran danjere |
| Robo | Robot | Machin ki santi, deside epi aji |
| Aksyonè | Actuator | Motè, servo oswa lòt bagay ki fè mouvman |
| Sansò | Sensor | Yon aparèy ki mezire yon bagay nan anviwònman an |
| Kontwolè | Controller | Mikwochip ki egzekite kòd robo a |
| Koupl | Torque | Fòs wotasyon yon motè (N·m oswa kg·cm) |
| PWM | Pulse Width Modulation | Kontwòl vitès lè w limen/epenn kouran rapid |
| PID | Proportional-Integral-Derivative | Bouk kontwòl ki korije erè a |
| Odométri | Odometry | Estime pozisyon ak rotasyon wou |
| Kinemati | Kinematics | Relasyon ant ang, longè ak pozisyon |
| Bouk fèmen | Closed loop | Sistèm ki mezire rezilta epi korije |
| Panèl solè | Solar panel | Modil ki konvèti limyè an elektrisite |
| Kontwolè chaj | Charge controller | Regle chaj batri a |
| Envètè | Inverter | Konvèti DC an AC (110 V) |
| DoD | Depth of Discharge | Pousantaj batri ou ka vide san domaj |
| Wh / Ah | Watt-hour / Amp-hour | Mezi enèji / kapasite batri |
| Modpas | Password | Kle pou antre nan yon kont |
| 2FA | Two-factor authentication | Dezyèm etap verifikasyon |
Etik, lalwa, ak limit
Sit sa a anseye kijan bagay kase pou w ka repare yo. Gen yon liy klè ant aprann ak fè moun mal:
- Pèmisyon alekri anvan w teste yon sistèm ki pa pou ou. Yon mesaj «mwen gen dwa» pa ase.
- Pa janm antre nan yon kont, yon kamera, yon Wi-Fi, oswa yon sèvè san otorizasyon.
- Pa detwi done — menm lè w gen pèmisyon, gen limit.
- Pa vann zouti oswa «sèvis» pou atake moun.
- Si w jwenn yon fay nan yon sit oswa yon biznis, avize moun nan — pa esplwate l.
Nan Ayiti, lalwa sou krim sibènetik egziste. Menm san konnen atik egzak la, prensip la klè: aksè san otorizasyon = ofans. Epi konsekans yo pa sèlman legal: ou ka detwi konfyans yon moun, yon biznis, oswa yon kominote.
Tcheklist enprimab
Enprime seksyon sa a epi kole l sou miray ou. Se yon plan senp pou chak mwa.
Chak mwa
- ☐ Mete ajou òdinatè ak telefòn
- ☐ Fè yon bakap epi teste l
- ☐ Verifye modpas fèb (pa gen repetisyon)
- ☐ Tcheke fich konfigirasyon Wi-Fi
- ☐ Netwaye panèl solè yo (si w genyen)
- ☐ Sere koneksyon batri yo
Chak 6 mwa
- ☐ Teste restorasyon bakap la
- ☐ Verifye estrikti panèl (sezon siklòn)
- ☐ Chanje modpas Wi-Fi ak admin
- ☐ Teste batri ak miltimèt
Chak ane
- ☐ Planifye ranplasman batri
- ☐ Revize plan sekirite a
- ☐ Aprann yon nouvo konpetans
Pwogrè w
Done w yo rete sou aparèy sa a. Si w chanje navigatè oswa efase done yo, pwogrè a disparèt.
Lè w fin li plan an epi w chwazi yon pwojè, make leson sa fini.