Rezo òdinatè

Kisa yon rezo ye, tout bon?

Yon rezo se de bagay ki konekte ansanm epi ki ka voye enfòmasyon youn bay lòt. Se menm lide ak yon gwoup moun k ap pale: si yo tout nan menm sal la, yo ka pale dirèkteman (sa rele yon LAN). Si youn nan yo nan Okay epi lòt la nan Petyonvil, yo bezwen yon mwayen pou pote mesaj la (sa rele yon WAN).

Yon rezo pa fèt ak «maji». Li fèt ak twa bagay senp:

1. Yon mwayen fizik — kab, fib optik, oswa onn radyo (Wi-Fi, 4G).
2. Yon règ pou pale — protokòl. San règ, de aparèy ap voye siyal men yo p ap konprann anyen. Se tankou de moun k ap pale de lang diferan.
3. Yon adrès — pou w ka di kilès ki dwe resevwa mesaj la. San adrès, mesaj la pa gen destinasyon.

Kalite rezo ou pral rankontre

Kijan done vwayaje: pakè ak kouch

Lè w voye yon foto sou WhatsApp, òdinatè w pa voye tout foto a an yon sèl blòk. Li koupe l an pakè (pakè) piti, li mete yon adrès sou chak pakè, epi li voye yo youn apre lòt. Si yon pakè pèdi, li ka voye l ankò. Se poutèt sa ou ka gade yon videyo menm si koneksyon an pa pafè.

Yo divize travay la an kouch. Modèl ki pi koni a rele OSI (7 kouch), men nan pratik nou pale pi souvan de 4 kouch (modèl TCP/IP):

TCP rele «moun ki fè kontwòl». Li verifye chak pakè rive, li mande sa ki manke, epi li remete l nan lòd. UDP pa fè tout sa: li voye epi li pa mande okenn konfimasyon. Se poutèt sa:

• Yon fichye oswa yon paj wèb itilize TCP — nou pa vle yon fichye kase.
• Yon apèl vwa oswa yon jwèt an dirèk itilize UDP — piti pèt pa grav, men reta (lag) grav.

Adrès IP: chak aparèy bezwen yon adrès

Yon adrès IPv4 gen kat nimewo soti 0 rive 255, separe ak pwen: 192.168.1.10. Chak nimewo se yon oktè (8 bit). Kat oktè = 32 bit. Se poutèt sa maksimòm lan se 255: ak 8 bit ou ka reprezante 256 valè (0–255).

Gen de gwo fanmi adrès:

• Adrès prive — yo sèvi andedan kay ou, biwo ou. Yo pa parèt dirèkteman sou entènèt. Twazyèm gwoup la:

Gen lòt adrès espesyal pou w konnen:

• 127.0.0.1 — «localhost». Se òdinatè a ki pale ak tèt li.
• 169.254.x.x — lè yon aparèy pa jwenn sèvè DHCP. Si w wè sa, rezo a pa bay adrès: tcheke kab la oswa router la.
• 0.0.0.0 — «tout adrès» oswa «pa gen adrès», selon kontèks.
• IPv6 — vèsyon ki pi nouvo, ekri ak 8 gwoup egzadesimal, pa egzanp 2001:db8::1. Li gen prèske enfini adrès. Ou pa bezwen metrize l kounye a, men rekonèt li lè w wè l.

Mask ak subnet: kijan pou w konnen ki moun ki «lakay»

Mask la se sa ki di òdinatè a: «ki pati nan adrès la se katye a, epi ki pati se kay la». Nan 192.168.1.10/24, /24 vle di 24 premye bit yo se katye a (192.168.1), epi dènye a se kay la (10).

Mask /24 ekri tou 255.255.255.0. Tablo sa a se youn nan bagay ki pi itil nan tout rezo — aprann li pa kè:

Poukisa total − 2? Paske premye adrès la se adrès rezo a (yo pa bay okenn aparèy li) epi dènye a se adrès difizyon (broadcast — li pale ak tout moun nan rezo a).

Egzanp konplè

Adrès: 192.168.10.77/26

1. /26 → blòk la se 64 adrès.
2. Blòk yo kòmanse nan .0, .64, .128, .192. 77 tonbe nan blòk ki kòmanse a .64.
3. Adrès rezo a: 192.168.10.64.
4. Adrès difizyon: 192.168.10.127.
5. Adrès itilizab: .65 rive .126 → 62 adrès.

Kat sèvis ki fè rezo a mache

Yon rezo kay gen kat «moun» ki fè travay la. Si w konnen wòl yo, w ap ka depan nenpòt rezo.

1. DHCP — moun ki bay adrès

Lè telefòn ou konekte sou Wi-Fi, li pa konnen ki adrès li dwe pran. Li mande: «Kilès ki gen yon adrès pou mwen?» Sèvè DHCP (nòmalman router la) reponn: «Pran 192.168.1.23, mask 255.255.255.0, pòtay 192.168.1.1, DNS 8.8.8.8. Li bon pou 24 èdtan.»

Se poutèt sa ou wè adrès chanje. Pou yon enprimant oswa yon kamera, li pi bon ba li yon adrès fiks (rezève nan DHCP) pou l pa janm chanje.

2. DNS — anyè telefòn entènèt la

Moun sonje non, pa nimewo. DNS konvèti google.com an yon adrès IP. Si DNS pa mache, ou ka gen entènèt men okenn sit p ap louvri — pandan ke ping 8.8.8.8 toujou reponn. Se yon siy klasik.

3. NAT — kijan plizyè aparèy pataje yon sèl adrès piblik

Kay ou gen yon sèl adrès piblik (sa ISP la ba w), men 10 aparèy. NAT (Network Address Translation) tradui adrès prive yo an adrès piblik la lè y ap soti, epi li sonje kilès ki te mande sa pou l ka retounen repons lan bay bon aparèy la. Se maji a ki fè entènèt la mache ak kèk adrès.

4. Pòtay (gateway) — sòti nan katye a

Lè yon aparèy vle pale ak yon adrès ki pa nan menm rezo a, li voye pakè a bay pòtay default la (jeneralman 192.168.1.1). Pòtay la konnen wout la pou ale pi lwen.

Kab ak priz RJ45

Kab Ethernet (Cat5e oswa Cat6) rete pi estab pase Wi-Fi: pi vit, mwens entèferans, pi an sekirite. Pou yon bisnes oswa yon cybercafé, se kab ou dwe sèvi pou aparèy fiks yo.

Gen de estanda pou Mete fil yo nan priz RJ45. Nan Ayiti ak Amerik, T568B se sa ki pi komen:

T568A sèlman chanje pè zoranj ak pè vèt yo (3 ak 1, 6 ak 2). Si w gen menm estanda nan de bout kab la, se yon kab dwat (straight-through) — sa w bezwen prèske tout tan. Si w gen T568A nan yon bout epi T568B nan lòt la, se yon kab kwaze (crossover), pou konekte de aparèy menm kalite (ansyen switch ak switch). Aparèy modèn gen Auto-MDIX, kidonk sa pa enpòtan anpil jodi a.

Kijan pou fè yon kab (etap pa etap)

1. Koupe epi dekouvri

   Koupe bout kab la byen dwat. Retire apeprè 2 cm nan gain pwoteksyon an san koupe fil yo.

2. Separe epi òdone

   Separe 8 fil yo epi mete yo nan lòd T568B. Rale yo dwat youn pa youn.

3. Koupe dwat

   Koupe pwent yo tout ansanm ak sizo oswa kouto, pou yo menm longè (apeprè 1,2 cm).

4. Antre nan priz la

   Antre fil yo jouk ou wè kwiv la nan pwent priz la, anba a. Verifye lòd la anvan ou sere.

5. Sere ak pens

   Sere fò ak pens krimpe jiskaske li pa ka soti.

6. Teste

   Sèvi ak yon testè kab. Si yon fil pa mache, refè bout la — 90% erè yo se move lòd oswa fil ki pa rive nan bout.

Wi-Fi ki byen monte

Wi-Fi se radyo. Se poutèt sa mi, metal, dlo ak distans afekte l. Kèk règ pratik:

• Mete router la wo epi nan mitan — pa nan yon kwen, pa atè, pa dèyè yon frijidè metal.
• 2.4 GHz ale pi lwen epi pase mi pi byen, men li pi dousman epi li gen plis entèferans (mikwo-ond, Bluetooth, vwazen). 5 GHz pi vit men distans kout.
• Nan 2.4 GHz, chanèl 1, 6 ak 11 pa sipèpoze. Chwazi youn nan yo ki pa itilize anpil alantou w (gade ak yon aplikasyon analiz Wi-Fi).
• Antèn: si antèn lan vètikal, siyal la gaye plis sou kote pase anlè. Pou de bilding, mete yo vizaviz, san pye bwa.
• Pou kouvri yon gwo zòn, sèvi ak plizyè pwen aksè (access point) konekte ak kab, olye de yon sèl router fò.

Depanaj: kòmand ou dwe konnen

Lè yon bagay pa mache, pa aji o aza. Poze kesyon nan lòd: Èske mwen konekte? Èske mwen gen adrès? Èske mwen ka jwenn pòtay la? Èske mwen ka jwenn yon sit pa non?

ipconfig /all        # tout detay: IP, mask, pòtay, DNS, MAC
ping 192.168.1.1     # èske pòtay la reponn?
ping 8.8.8.8         # èske entènèt la rive? (san DNS)
ping google.com      # èske DNS mache?
tracert google.com   # ki wout pakè a pran?
nslookup google.com  # ki adrès IP dèyè non sa?
netstat -an          # ki pòt ki ouvè sou machin mwen?
arp -a               # ki aparèy ki sou rezo lokal la?

Tèks ki soti apre # se esplikasyon pou ou — pa tape l nan cmd la. Se sèlman kòmand ki anvan l la.

ip a                 # adrès IP (ansyen: ifconfig)
ip route             # wout ak pòtay default
ping -c 4 8.8.8.8    # 4 pakè sèlman
traceroute google.com
dig google.com       # oswa: nslookup google.com
ss -tulpn            # pòt k ap koute

Entèpretasyon senp:

Bati yon ti rezo konplè (egzanp kay/cybercafé)

Men yon topoloji senp, solid, ki pa chè:

Entènèt (ISP / 4G / fib)
        │
   [ Modem ]
        │
   [ Router ]  ← Wi-Fi + DHCP + NAT + firewall
        │
   [ Switch 8 pòt ]
     │      │      │
 [ PC ] [ PC ] [ Access Point ]  → telefòn kliyan
                    │
              [ Kamera IP ]

Règ pou byen fè l:

• Mete yon parasèt (surge protector) sou tout ekipman ki koute chè — sitou si kouran EDH pa estab.
• Sezi kab yo byen, pa gen fil ki pandye atè kote moun ka rale yo.
• Make chak kab ak yon ti etikèt: «Switch pò 3 → PC kès». W ap remèsye tèt ou pita.
• Bay kamera ak enprimant yon adrès fiks.
• Kreye yon rezo envite (guest) separe pou kliyan cybercafé — konsa yo pa wè òdinatè w.
• Kenbe yon kaye rezo: ki adrès, ki modpas admin, ki dat ou chanje yo. Sa sove lavi.

Yon mo sou sekirite (avan modil 2)

Chak bagay nou sot wè a gen yon fay. Yon rezo ouvè se yon pòt ouvè. Yon router ak modpas default (admin/admin) se yon kle anba tapi a. Nan pwochen modil la, w ap aprann kijan pou fèmen pòt sa yo — epi w ap pratike sou yon sit ki fèt pou sa.

Kontinye ak sekirite rezo →